New Pen – put od papira do olovke

Svjedoci smo da zagađenje životne sredine postaje sve veći problem današnjice i izaziva ozbiljne probleme kod živih organizama, što uključuje i ljude. Vazduh, zemljište i vodni resursi, odnosno cijeli ekosistemi su izloženi negativnim utjecajima čovjeka, u svojoj potrazi za energijom kako bi sebi zadovoljio i ispunio životne potrebe. Ovo svakako predstavlja neizbježnu posljedicu čovjekove želje da obezbijedi sebi bolji i lakši život. No, šta se dešava kada čovjek počne da se opskrbljuje stvarima za kojima nema stvarnu potrebu?

Ovaj princip vidljiv je u svim mikroobrascima čovjekovog ponašanja, pa tako i na primjeru upotrebe pisaćeg pribora za djecu. Većina olovaka i bojica se danas pravi od drveta, ali ipak se dešava da sadrže toksične materije opasne po zdravlje djece i iziskuju dosta energije i resursa da bi se proizveli. Ljudi i djeca često gube olovke i bojice, i one skoro nikada nisu u potpunosti iskorištene, te na kraju često završavaju kao otpad. Njihov put ipak ne završava na deponijama. Iako su uglavnom od drveta, ovim proizvodima je potrebno dosta vremena kako bi se razgradili.

Danas u najrazvijenijim zemljama svijeta na tržištima se sve više pojavljuju nove vrste pribora za pisanje i crtanje, koji su napravljeni od recikliranog materijala. Jedan ovakav pribor je predstavila i srpska kompanija New Pen d.o.o. iz Smederevske Palanke.

Firma je osnovana 2018. godine, a njena osnovna djelatnost je proizvodnja grafitnih olovaka i bojica od recikliranog novinskog papira. Ova firma nudi tri različita proizvoda: Eco olovke (u malom i većem pakovanju), Eco bojanku i Eco bojice. Svi proizvodi se nalaze u prodaji u velikom broju maloprodajnih radnji širom Srbije.

Prva proizvodnja olovki i bojica je počela početkom 2019. godine, ali proizvodnja na početku nije išla masovno. Ljepilo koje se široko koristilo za proizvodnju olovki u istočno evropskim zemljama pokazalo se kao veoma nezdravo za upotrebu, kako u proizvodu , tako i u samoj proizvodnji. Proizvođačima je bilo potrebno ljepilo koje je izrađeno po najvišim standardima, zdravstveno sigurno za okolinu, koje nije toksično ni za upotrebu ni za proizvodnju, ali da sa druge strane olovka ima čvrstoću i da bude dovoljno mekana da se lagano reže. U januaru 2020. godine predstavnici firme New Pen, tokom posjete sajmu Paper World u Frankfurtu (Njemačka), pronalaze odgovarajuću zamjenu.

U martu iste godine, neposredno pred zaključavanje usljed pandemije COVID19, New Pen je potpisao ugovor sa njemačkom kompanijom Kallila, po kome će ta firma u nastavku zastupati New Pen na internacionalnom tržištu Zapadne Evrope. U aprilu iste godine su potpisali ugovore sa domaćim distributerima i tako su izašli na srpsko tržište. U jesen 2020. godine su pokrenuli marketinšku kampanju na društvenim mrežama. Zahvaljajući ovoj kampanji i prventveno originalnoj ideji proizvodnje ekološki prihvatljivih proizvoda New Pen dospijeva na sve naslovne stranice ekoloških i poslovnih portala.

Za više sličnih primjera i dobrih praksi pridružite se zajednici Brojimo do nula na Facebook i LinkedIn mrežama.

Hrvatska: Kako je Prelog postao grad bez otpada?

Dok su uspešni rezultati i dobre prakse postojali u nekoliko hrvatskih opština (Krk, Čakovec, Križevci, Koprivnica, Ludberg i Osijek), udruženje „Zelena akcija – prijatelji Zemlje“ uložili su većinu svojih napora prvo u 7, a sada u 12 lokalnih zajednica gde se gradsko komunalno preduzeće PRE–KOM bavi upravljanjem otpadom. Lokalne zajednice, u kojima PRE–KOM posluje, su se obavezale na postizanje modela „nula otpada“ krajem 2015. godine, a posebne rezultate je postigao grad Prelog sa preko 66% prikupljenog otpada za reciklažu. Pored odvojenog prikupljanja i reciklaže, izuzetne rezultate je ova lokalna zajednica postigla i u prevenciji nastajanja otpada.

U samo 5 godina, grad Prelog je utrostručio procenat odvojeno prikupljenog otpada. Grad je smanjio količinu komunalnog otpada, koji stanovnici proizvode sada ispod 100 kg po stanovniku i samim tim je postao primer dobre prakse „nula otpada“ u Hrvatskoj i šire. Kako se ovo desilo uprkos mnogim kritikama koje su predviđale da su postavljeni ciljevi nedostižni i „utopijski“ za Hrvatsku? Odgovor na ovo pitanje se nalazi u kvalitetnoj saradnji između udruženja „Zelena akcija – prijatelji Zemlje“, „Zero Waste Hrvatska“, Grada Preloga i još 11 drugih lokalnih zajednica u kojima sistemom za upravljanje otpadom rukovodi gradsko komunalno preduzeže PRE–KOM iz Preloga.

Ključni faktori strategije uspeha

  1. Odvojeno prikupljanje otpada „od vrata do vrata“ (eng. „door to door“) – PRE–KOM je 2015. godine je unapredio sistem sakupljanja otpada i tako je ubacio u novi sistem prikupljanja i biorazgradivi otpad iz domaćinstava. Ovaj otpad, zajedno sa mešanim komunalnim otpadom, se prikupljao dva puta nedeljno, a suvi reciklabilni otpad jednom mesečno. Ovaj sistem se vrlo brzo pokazao uspešnim, jer je odvojeno prikupljanje otpada poraslo sa 22% u 2014. godini na 49,5% u 2015. godini u 7 opština u kojima se ova mera sprovodila. Sistem je dodatno poboljšan u narednim godinama i trenutno se papirni otpad sakuplja u plavim kantama, dok se plastični sakuplja u žutim kantama u većini domaćinstava, a 2021. godine izvršena je zamena svih kesa sa kantama za odvojeno prikupljanje reciklabilnih frakcija.
  2. Lokalna infrastruktura – Kao deo jedinstvenog sistema za upravljanje otpadom, PRE–KOM je u Prelogu izgradio reciklažno dvorište površine od oko 2.000 m2 koje tretira prikupljeni otpad u Prelogu i iz 11 okolnih opština. Dvorište se sastoji od kutija i kontejnera, gde se može smestiti oko 750 m3 reciklabilnog materijala, postrojenja za sortiranje reciklabilnog materijala, a uspostavljen je i centar za ponovnu upotrebu. Takođe, razvijen je i „centar za mobilno recikliranje“ kao podrška opštinama koje ne mogu prevoziti svoj otpad do centra za ponovnu upotrebu. Postrojenje za sortiranje otpada je 2015. godine je dobilo unapređenje novim tehnologijama. U aprilu 2015. godine je uspostavljeno i postrojenje za kompostiranje organskog otpada, koje je dodatno unapređeno novim tehnologijama 2020. godine.
  3. Pravedan i održiv sistem naplate – kako bi motivisali građane da pravilno upravljaju svojim otpadom, PRE–KOM je napravio sistem plaćanja koji je podstakao građane da smanje količinu mešanog komunalnog otpada i povećaju odvajanje reciklabilnog otpada. Taj sistem je zasnovan na principu „zagađivač plaća“ gde domaćinstva koja proizvode manje mešanog komunalnog otpada imaju i manje mesečne račune. Cenovnik je napravljen prema broju članova domaćinstava i koliko je puta potrebno isprazniti kantu za mešani komunalni otpad u toku jednog meseca.
  4. Sveobuhvatna edukacija i efikasna komunikacija – PRE–KOM je uložio mnogo napora u komunikacijske aktivnosti unutar svih 12 opština sa ciljem podizanja svesti o značaju i uticaju održivog upravljanja otpadom. Otkad je sistem odvojenog prikupljanja otpadom zaživeo 2007. godine, edukacija je bila usredsređena na značaj pravilnog odvajanja otpada. Trenutna pažnja edukacije građana je usmerena na prevenciju nastanka otpada, edukujući ih kako ponovo upotrebiti određene proizvode i kako efikasno kompostirati u vlastitom domaćinstvu. U 2019. godini je napravljena i mobilna aplikacija, putem koje korisnici mogu čitati vesti o otpadu, postaviti pitanja o upravljanju otpadom, prijaviti nalazišta kabastog otpada i dobiti uvid u robu koja je dostupna u Centru za ponovnu upotrebu.
  5. Saradnja sa drugim lokalnim zajednicama – na osnovu primera Grada Preloga, može se primetiti da je jedna od najvažnijih mera za uspostavljanje održivog sistema upravljanja otpadom međusobna saradnja svih ključnih aktera u sektoru. U ovom slučaju, to je prvenstveno saradnja PRE–KOM-a sa udruženjem „Zelena akcija – prijatelji Zemlje“, lokalnim vlastima Grada Preloga i drugih 11 lokalnih zajednica. U februaru 2016. godine, svih 12 lokalnih zajednica u kojima je PRE–KOM zadužen za pružanje usluga upravljanja otpadom, steklo je uslove da se pridruži programu „Gradovi sa nula otpada“ (eng. „Zero Waste Cities“), i na taj način postanu uzoran model organizacije sistema upravljanja otpadom. Kao dodatak, sastavljeno je i Lokalno veće za upravljanje otpadom koje uključuje predstavnika iz svake od lokalnih zajednica, komunalnog preduzeća PRE–KOM, kao i predstavnik udruženja „Zelene akcije – prijatelji Zemlje“ i „Zero Waste Europe“ mreže. Iz ovog primera se vidi da je moguće postići bolje rezultate, ukoliko se lokalne zajednice organizuju u zajedničku mrežu i pružaju podršku jedni drugima.

„Kako smo uspeli? Prepisivali smo od boljih i prilagođavali. Stalno pratimo moderne trendove u Evropi. Konstantno istražujemo šta se dešava u svetu upravljanja otpadom, idemo na studijska putovanja i tražimo nova rešenja i ideje“ – istakao je Siniša Radiković, direktor PRE–KOM-a.

Italija: Capannorijev porodični izazov “Nula otpada”

Mislite li da je moguće sakupiti godišnji otpad jedne porodice u samo jednoj vrećí?

U italijanskoj opštini Capannori, Istraživački centar Zero Waste započeo je sprovođenje prve lokalne inicijative „Porodični izazov Nula otpada“ (eng. Zero Waste Families Challenge).

U projekat je uključeno 85 porodica, ukupno 240 građana, koji imaju zadatak da smanje proizvodnju otpada u svom domaćinstvu što je više moguće, a količina proizvedenog otpada se meri na nedeljnom nivou. U Kapanoriju, porodice koje se pridruže ovom izazovu štede novac u okviru varijabilnog dela takse koju plaćaju lokalnom komunalnom preduzeću za upravljanje otpadom.

Porodice koje kompostiraju hranu i organski otpad ostvaruju pravo na smanjenje takse u iznosu od 30%, dok porodice koje učestvuju u izazovu „Nula otpada“ ostvaruju i dodatno smanjenje, pri čemu rezultat toga bude ušteda od otprilike 80 – 90€ na godišnjem nivou za jedno domaćinstvo.

„Plati koliko baciš“ (eng. Pay as You Throw) sistem koristi radio-frekvencijsku identifikaciju (RFID) za očitavanje i vrednovanje proizvedenog otpada unutar svakog domaćinstva, a u cilju smanjenja taksi koje domaćinstvo izdvaja za upravljanje otpadom. Ovaj sistem je dao rezultat jednom od najnižih cena poreza na otpad u regiji. Opština Kapanori u ovom konceptu prepoznala je šansu za smanjenje ukupne količine nastalog otpada i lokalnim porodicama pružila direktnu podršku i motivaciju da smanje nastanak otpada u svom domaćinstvu.

Svake nedelje volonteri iz Istraživačkog centra pomažu porodicama u njihovim domaćinstvima da izmere i pravilno zabeleže količine proizvedenog otpada. Budući da porodice uključene u ovaj projekat dobijaju samo popust na račun za rezidualni otpad, ostale frakcije koje se mogu reciklirati se ne mere pre slanja na reciklažu. Međutim, porodice se ohrabruju da izmere i kese za reciklažu kako bi Istraživački centar imao uvid koliko plastike ove porodice koriste na nedeljnom nivou. Prosečna količina proizvedenog otpada u domaćinstvima koja učestvuju u izazovu iznosi 3,8 kg po članu porodice, dok prosečna količina u Kapanoriju iznosi 87 – 88 kg po stanovniku. Kapanori je jedan od evropskih gradova koji su ostvarili vidljive rezultate uvođenjem koncepta nula otpada.

Smanjenje količine otpada koji se odlaže na deponiju gradu je donelo uštedu od 2 miliona evra u 2009. godini. Ušteđeni novac je usmeren na ulaganje u infrastrukturu za efikasnije upravljanje otpadom i smanjenje fiksnih tarifa za otpad od 20%. Takođe, finansirano je zapošljavanje 50 novih članova osoblja u „Ascit“-u, lokalnom operateru za prikupljanje otpada, povećavajući tako i zaposlenost u regionu. U periodu od 10 godina, ukupne količine otpada smanjene su za 40%, a stepen reciklaže se povećao na čak 82%.

Londonska priča B20: Grejemo se na kafu?

Velika Britanija proizvodi 500.000 tona otpadnog taloga kafe svake godine, od čega se većina odlaže na deponije, pri čemu se emituje metan, gas staklene bašte koji je 28 puta štetniji od ugljendioksida.

Prerađivačka kompanija Bio – bean (Velika Britanija) je zasnovana na viziji prema kojoj otpad ne postoji, već samo resursi, koji se pogrešno tretiraju. Talog kafe veoma je kaloričan i sadrži vredne supstance, što ih čini idealnom sirovinom za proizvodnju čistih goriva. Bio – bean je u tome prepoznao svoju razvojnu šansu! Kompanija se bavi recikliranjem otpadnog taloga od kafe koristeći ga za proizvodnju peleta i briketa i istražuje mogućnosti za proizvodnju biodizela i biohemijskih materija.

Bio – bean kroz svoj dobavljački lanac sprovodi sakupljanje istrošenog taloga od kafe iz kafića, restorana i fabrika, koji se zatim odvozi u njihov pogon za reciklažu i koristi u izradi tzv. B20 mešavine. Novo biogorivo dobiva se ekstrakcijom ulja iz taloga kafe koje se potom meša sa drugim mastima i uljima. Novonastala smeša ulja i masti se zatim meša s mineralnim dizelom kako bi se proizvelo gorivo u kojem će udeo bio-komponente iznositi 20%. Na ovaj način kompanija je proizvela 6.000 litara ulja od kafe u toku sprovođenja jednog pilot projekta što je dovoljno da pomogne u pogonu jednog gradskog autobusa tokom cele godine. Korišćenjem ovog biodizela za pogon londonskih autobusa, očekuje se smanjenje emisije CO2 za 10% – 15%.

Pored toga, u prvoj svetskoj kompaniji za reciklažu kafe Bio – bean, inženjeri pretvaraju talog kafe u kvalitetne tzv. cepanice kafe (eng. Coffee Logs) – koje se koriste u kaminima i pećima kao održiva alternativa drvnim cepanicama i drugim konvencionalnim fosilnim gorivima. Godišnje se u fabrici može preraditi oko 50.000 tona taloga kafe, što je otprilike četvrtina godišnjeg otpada od taloga kafe nastalog u Londonu.

U narednom periodu kompanija planira da proizvede „čistu smešu“ biodizela u kojoj neće biti drugih masti i ulja koja se trenutno nalaze u mešavini B20 biodizela.

Recikliranje kafe doprinosi smanjenju gasova staklene bašte, smanjuje odlaganje otpada na deponijama, pomaže u smanjivanju korišćenja fosilnih goriva i daje kafi novu dodanu vrednost.

Slovenija: Samouslužni automat Bert u borbi za nula otpada

Prva automatizovana stanica za dopunu eko – sredstava za čišćenje postavljena je 2017. godine u gradu Vrhnika u Sloveniji. Samouslužni automat, nazvan Bert, nudi bio-deterdžente, šampone i nekoliko vrsta sirćeta i ulja kupcima koji donesu vlastite posude (za višekratnu upotrebu).

Bert, osim što omogućava točenje proizvoda bez ambalaže, svojom posebnom “odećom” prenosi poruku o konceptu nula otpada i napominje kupce da promišljenom kupovinom mogu sprečiti stvaranje novog otpada. Naime, automat je obložen okvirom napravljenim od iskorišćenih plastičnih flaša.

Instalacija samouslužnog automata rezultat je timskog rada JKP Vrhnika koje je obezbedilo prostor za instalaciju mašine i NMC, kompanije za automatizaciju koja je pripremila inovativno tehnološko rešenje za punjenje. Opština Vrhnika ovom inicijativom nastoji građanima približiti strategiju nula otpada i učiniti način života bez otpada (en. „zero waste lifestyle“) izvodljivim. Poslovni model se zasniva na tome da kupci prilikom kupovine sredstava za čišćenje, svaki put ponovno iskoriste svoju ambalažu za višekratnu upotrebu. Nakon kupovine, Bert izdaje nalepnicu koja služi kao deklaracija i kao račun.

Ovakav koncept kupovine deterdženata proširio se i na ostale gradove u Sloveniji, pa se tako danas u Ljubljani na nekoliko lokacija nalaze samouslužni automati kojim upravlja kompanija za upravljanje otpadom. Bert je stigao i u Hrvatsku i trenutno je postavljen na jednoj lokaciji u Rijeci, ali očekuje se da će se proširiti i na ostale gradove.

Euromonitor International je odabrao Bert samouslužni automat kao najinovativniji maloprodajni koncept 2019. godine u okviru svog godišnjeg globalnog istraživanja maloprodajnog tržišta.

Bert automati samo su jedan od primera dobre prakse koji šire poruku koncepta nula otpada i omogućavaju usvajanje principa održivog načina života. U Sloveniji, Bert je deo mnogo šireg procesa promene načina razmišljanja stanovništva u kojem pojedinci sve više prepoznaju važnost kupovine proizvoda bez pakovanja, a sve više kompanija, iz svih industrijskih sektora, prilagođava svoje poslovne modele kako bi ponudili održive opcije.

Bert nam je sve bliže – da li smo u Srbiji i Bosni i Hercegovini spremni za ovakav koncept kupovine?

Inicijativa „Pariška voda bez plastičnog otpada“– Eau de Paris

Gradovi koji građanima i turistima pružaju mogućnost besplatne pitke vode primjećuju značajno smanjenje plastičnog otpada. Time se ne samo smanjuje zagađenje, već i gradovi štede novac na prikupljanju i preradi otpada. Instaliranje mreže fontana s pitkom vodom u gradovima potiče pojedince da koriste boce za vodu za višekratnu upotrebu i eliminiše nepotrebnu kupovinu plastičnih boca za jednokratnu upotrebu. 

U Francuskoj se 8,7 milijardi litara vode flašira i konzumira, a samo polovica tih boca se reciklira. S obzirom na to da su plastične boce jedan od primarnih izvora zagađenja okeana, ‘Paris de l'eau zero déchet plastique’ (Akcija za vodu bez plastičnog otpada) pokrenula je novu inicijativu za rješavanje zagađenja jednokratnom plastikom kako bi učinila Pariz prvim gradom sa vodom za piće bez plastičnog otpada.

Cilj ove inicijative je podići svijest građana o važnosti smanjenja plastičnog otpada i podstaći ih da koriste višekratne boce za biće i na taj način smanjiti plastični otisak grada Pariza.

Od 2015. godine, grad Pariz se obavezao da će ukloniti plastične boce iz gradske vijećnice i razviti mrežu javnih fontana kroz participativnu mrežu. Pored toga, 2019. godine, gradsko komunalno preduzeće Eau de Paris, pokrenulo je inicijativu Pariška voda bez plastičnog otpada“ pozivajući sve Parižane da potpišu manifest čiji je cilj smanjiti upotrebu plastičnih boca u svakodnevnom životu. Da bi se to postiglo, osnovan je „Action Tank“ ili radna grupa za razvoj konkretnih i primjenjivih rješenja za grad Pariz, u kojoj aktivno sudjeluje Surfrider Europe. 

Inicijatori ove akcije naglasili su da izbjegavanjem kupovine vode u plastičnim bocama i konzumiranjem vode sa fontana ili česmi, smanjuje se količina otpada za 7 kg po osobi godišnje, ali također i štedi značajna količina novca koji ljudi svakodnevno troše na kupovinu flaširane vode.

Pored navedenog, Eau de Paris je razvio aplikaciju sa mapom fontana gdje su stanovništvu i turistima dostupne lokacije svih fontana u gradu. Ova mapa je dostupna i na zvaničnoj stranici preduzeća. Ukupno 1.200 fontana/česmi za piće se napaja istom mrežom koja opslužuje i sva domaćinstva u gradu. Osoblje preduzeća redovno održava i popravlja fontane, a voda iz fontana je testirana i jako je dobrog kvaliteta.

Da bi se ova akcija implementirala potrebno je izvršiti identifikaciju i mapiranje postojećih i napraviti plan izgradnje/postavljanja novih fontana/česmi na području opštine/grada, te provesti intenzivnu kampanju promocije aktivnosti i njenih ciljeva koji se prije svega odnose na smanjenje nastajanja plastičnog otpada.

Centar za popravke i servis R.U.S.Z.

Centar za popravke i servis R.U.S.Z (Reparatur- und Servicezentrum R.U.S.Z) je socijalno preduzeće za radnu integraciju (WISE) fokusirano na ponovnu preradu, popravak i servisiranje korištenih proizvoda. Osnovan 1998. godine, centar slijedi ciljeve u ekonomskom, ekološkom i društvenom smjeru. Konkretno, ciljevi uključuju nadoknadu troškova, ponovnu obradu/popravak oko 8.000 proizvoda godišnje, smanjenje problematičnog otpada uslijed produženja faza upotrebe proizvoda i reintegraciju trajno nezaposlenih osoba. Jedna od glavnih djelatnosti R.U.S.Z -a, osim što nudi usluge popravka kućanskih aparata, potrošačke elektronike i računara, je ponovna prerada korištene bijele tehnike, uglavnom mašina za pranje veša, mašina za pranje posuđa, pećnica, sušilica i sušilica veša.

R.U.S.Z. je posebna inicijativa u Beču, gdje se nezaposleni obučavaju da popravljaju uređaje po pristupačnim cijenama i rastavljaju elektroničku opremu tako da se odvaja opasan i neopasan otpad. Najčešće se popravljaju električni i elektronski uređaji za domaćinstvo. U prvih 10 godina rada centra, više od 300 starijih, dugotrajno nezaposlenih i osoba sa potreškoćama dobilo je mogućnost da se prebace na redovne poslove.

Korištena bijela tehnika dolazi iz različitih izvora, a stanovništvo može donirati svoje (čak i uređaje koji ne rade) uređaje. Stalne medijske kampanje podsjećaju bečku javnost na ovu mogućnost. Budući da je grad Beč značajn donator centra, R.U.S.Z može ponuditi uslugu prikupljanja po jako niskim cijenama. To omogućava nabavku korištene opreme koja je na kraju prve faze korištenja. Nudeći opciju prikupljana od vrata do vrata, osoblje već može unaprijed sortirati i kvalifikovati bijelu tehniku kao višekratnu ili onu koja više nije za upotrebu po prepoznatljivim karakteristikama (npr. vizuelni pregled stanja, indikacija kvara). S druge strane, R.U.S.Z sarađuje s komercijalnim sakupljačima električne i elektronske opreme, koji im isporučuju korištene stvari.

Nakon transporta do lokacije za ponovnu preradu, uređaji i oprema se ručno testiraju i sortiraju s obzirom na njihovu dalju upotrebljivost. Uređaji za višekratnu upotrebu razvrstani su u jednu od tri kategorije na temelju specifičnih kriterija kvalitete, dok se uređaji koji više nisu za upotrebu ili određuju za upotrebu rezervnih dijelova ili odlaganje/recikliranje. 

R.U.S.Z je dva puta dobio nagradu grada Beča za zaštitu okoliša. Od osnivanja 1998. godine, centar je postigao značajne rezultate kao što su: spriječeno odlaganje na deponiju više od 15.000 tona e-otpada, produžen životni vijek EE opreme u prosjeku za 25%, smanjena potrošnja vode i energije za 20% kod starijih mašina za pranje veša, popravljeno oko 400 tona raznih aparata i opreme godišnje. Pored toga R.U.S.Z. je omogućio zapošljavanje osoba sa invaliditetom i/ili dugotrajno nezaposlenih osoba. Sveukupno, njihova obuka za posao dovela je do toga da je više od 70% polaznika nakon obuke dobilo posao. Centar također nastoji promijeniti način razmišljanja o „kulturi bacananja“ podizanjem svijesti šire javnosti o problemu otpada putem raznih kampanja, kao što je kampanja prikupljanja starih mobilnih telefona.

Da bi se ovakva mjera implementirala potrebno je:

  • Izvršiti analizu postojećeg stanja vezanog za mogućnosti prikupljanja, popravke i ponovne upotrebe EE opreme koja će uključivati sve interesne strane.
  • Razviti tehnički, ekonomski i regulatorni okvir, kriterije za minimalne standarde osiguranja kvaliteta za cijeli lanac u procesu.
  • Omogućiti finansijsku podršku/poticaje za preduzeća koja se žele baviti prikupljanjem, poravakom/servisom ili recikliranjem EE opreme.

Zelena nabavka namještaja i tekstila za javne zgrade i kancelarije

Zelena javna nabavka je dobrovoljni  instrument zaštite okoliša kojim se potiče zaštita okoliša i održiva potrošnja i proizvodnja. To je postupak pri kojem tijela javne uprave nabavljaju robu, radove i usluge koji tokom svog životnog vijeka imaju manji utjecaj na okoliš od roba, radova i usluga s istom osnovnom funkcijom koje bi inače naručili.

Nabavka namještaja za regiju Västra Götaland (VGR) iznosi preko 10 miliona eura godišnje. Prije deset godina je samo mali dio namještaja i tekstila za javne zgrade i kancelarije na tržištu imalo eko oznaku. Kako bi se to promijenilo, 2002. godine pokrenut je projekt pod nazivom „Considerate design“. Projekt je bio fokusiran na to kako spojiti dizajn sa održivim razvojem. U početku su posjećivani proizvođači i dobavljači namještaja – pojedinačno ili na komercijalnim sajmovima radi razmatranja ekoloških aspekata i eko oznaka proizvoda. To je rezultiralo pokretanjem 25 projekata u kojima se VGR udružio s proizvođačima kako bi razvili proizvode koji zadovoljavaju kriterije pristupačnosti i okoliša. Kada je 2006. započeo novi rok nabavke, poboljšano je oko 40 proizvoda kako bi zadovoljili kriterije u skladu sa certificiranim eko oznakama. Ovi zeleni proizvodi u ugovorima za nabavku namještaja i tekstila su uspostavljeni kao Zelena lista.

Ciljevi akcije su:

  • Povećati utjecaj na proizvođače i dobavljače da u svoju ponudu uvrste namještaj koji zadovoljavaju kriterije u skladu sa ekološkim oznakama.
  • Povećati obim kupovine namještaja sa Zelene liste za više od 50%.

Zelena lista pokriva tri segmenta proizvoda: kancelarijski namještaj, kancelarijske stolice i namještaj za javne prostore, kao i tkanine / tekstil (presvlake i zavjese). Za namještaj to uključuje minimalne zahtjeve koji se odnose na upotrebu celuloznog materijala, usporivača plamena, ljepila, površinske obrade, tekstila i kože. Ostali aspekti koji se razmatraju su recikliranje materijala, dostupnost zamjenskih dijelova, utjecaj proizvoda na okoliš, ali i socijalni uvjeti tokom proizvodnje. Kako bi se kvalifikovali za Zelenu listu, proizvodi također moraju zadovoljiti i neke naprednije kriterije vezane za određene ekološke oznake budući da se njihovi kriteriji za namještaj temelje na procjeni životnog ciklusa proizvoda i povezane proizvodnje, upotrebe i odlaganja. Tako na primjer, Certifikat Nordic Swan postavlja strožije zahtjeve prema porijeklu drveta, recikliranoj plastici i metalu, manjoj upotrebi resursa, pogotovo opasnih materijala, te trajnosti i mogućnosti recikliranja.

Od pokretanja projekta 2002. godine, udio proizvoda koji zadovoljavaju kriterije eko oznake stalno se povećava. U 2008. godini proizvodi s eko oznakama činili su 33% nabavne vrijednosti, pri čemu se broj povećao na 41% godinu dana kasnije. Prekretnica je postignuta 2012. godine kada su proizvodi sa Zelene liste predstavljali više od polovine (57%) vrijednosti svih proizvoda koje je VGR kupio po prvi put, uključujući preko 450 proizvoda. Nova nabavka se organizuje svake tri do četiri godine. 

Zelena lista je na nekoliko načina utjecala na tržište namještaja i stvorila je dobitnu situaciju i za dobavljače i za kupce okolišno prihvatljivijih proizvoda, tako što je kompanijama ispunjavanje kriterija u skladu sa eko oznakama učinila privlačnijim, kao i recenzije treće strane. Također, pristup Zelenoj listi potaknuo je znanje i zelene ambicije u industriji namještaja te je odigrao snažnu ulogu u unaprjeđenju ekološke zrelosti tržišta u Švedskoj. Ostale regije u Švedskoj koriste Zelenu listu kao uzor za zelene javne nabavke proizvoda za interijere i tekstil.

Za implementaciju ove mjere potrebno je identifikovati proizvođače i dobavljače namještaja koji u svom asortimanu nude namještaj koji ispunjava uvjete za eko oznaku. Također, potrebno je uspostaviti saradnju između predstavnika javnih institucija sa proizvođačima i dobavljačima koji pružaju usluge u skladu sa propisima zelene javne nabavke.