Skip to content
Prelog

Hrvatska: Kako je Prelog postao grad bez otpada?

Dok su uspješni rezultati i dobre prakse postojali u nekoliko Hrvatskih opština (Krk, Čakovec, Križevci, Koprivnica, Ludbreg i Osijek), udruženje Zelena akcija – prijatelji Zemlje fokusirali su većinu svojih napora prvo u 7, a sada u 12 lokalnih zajednica u kojima otpadom upravlja gradsko komunalno preduzeće PRE-KOM. Lokalne zajednice koje opslužuje PRE-KOM obavezale su se na ‘’Nula otpada’’ model krajem 2015. godine, a posebne rezultate je postigao grad Prelog sa preko 66% prikupljenog otpada za reciklažu. Pored odvojenog prikupljanja i reciklaže, impresivni rezultati ove lokalne zajednice su zapaženi i u prevenciji nastajanja otpada.

U samo 5 godina grad Prelog je utrostučio postotak odvojeno prikupljenog otpada. Grad je smanjio količinu komunalnog otpada kojeg stanovnici proizvode na ispod 100 kg po stanovniku, i samim tim postao primjer dobre prakse ‘’Nula otpada’’ u Hrvatskoj i šire. Kako se ovo desilo uprkos mnogim kritikama koje su predviđale da su postavljeni ciljevi nedostižni i „utopijski“ za Hrvatsku? Odgovor se krije u kvalitetnoj saradnji između udruženja Zelena akcija – prijatelji Zemlje, Zero Waste Hrvatska, grada Preloga i još 11 drugih lokalnih zajednica u kojima sistemom za upravljanje otpadom rukovodi gradsko komunalno preduzeće PRE-KOM iz Preloga.

Ključni faktori strategije uspjeha

  1. Odvojeno prikupljanje otpada „od vrata do vrata“ (eng. door to door) – 2015. godine PRE-KOM je unaprijedio sistem te počeo prikupljati i biorazgradivi otpad iz domaćinstava. Ovaj otpad zajedno sa miješanim komunalnim otpadom se prikupljao dva puta sedmično, a suhi reciklabilni otpad jednom mjesečno. Ovaj sistem je vrlo brzo pokazao svoj uspjeh jer je odvojeno prikupljanje otpada poraslo sa 22% u 2014. godini na 49,5% u 2015. godini u 7 opština u kojima se ova mjera sprovodila. Sistem je dodatno poboljšan u narednim godinama i trenutno se papirni i plastični otpad skupljaju u plavim i žutim kantama u većini domaćinstava, a 2021. godine izvršena je zamjena svih kesa sa kantama za odvojeno prikupljanje reciklabilnih frakcija.
  2. Lokalna infrastruktura – Kao dio jedinstvenog sistema za upravljanje otpadom PRE-KOM je u Prelogu izgradio reciklažno dvorište od cca. 2000 m2 koje tretira otpad prikupljen u Prelogu i 11 okolnih opština. Dvorište se sastoji od kutija i kontejnera gdje se može smjestiti oko 750 m3 materijala koji se mogu reciklirati, te postrojenja za sortiranje takvih materijala, a uspostavljen je i centar za ponovnu upotrebu. Također, razvijen je i „centar za mobilno recikliranje“ kao podrška opštinama koje ne mogu prevoziti svoj otpad do centra za ponovnu upotrebu. U 2015. godini je novim tehnologijama unaprijeđeno i postrojenje za sortiranje. U aprilu 2015. godine uspostavljeno je i postrojenje za kompostiranje organskog otpada koje je dodatno unaprijeđeno novijim tehnologijama 2020. godine.
  3. Pravedan i održiv sistem naplate – Kao bi motivirali građane da pravilno upravljaju svojim otpadom, PRE-KOM je kreirao sistem plaćanja koji je potaknuo građane da smanje količinu miješanog komunalnog otpada i povećaju odvajanje reciklabilnog otpada. Taj sistem je zasnovan na principu „zagađivač plaća“ gdje domaćinstva koja proizvode manje miješanog komunalnog otpada imaju i manje mjesečne račune. Cjenovnik je kreiran prema broju članova domaćinstva i koliko puta je potrebno isprazniti kantu za miješani komunalni otpad u toku jednog mjeseca.
  4. Sveobuhvatna edukacija i efikasna komunikacija – PRE-KOM je uložio mnogo napora u komunikacijske aktivnosti unutar svih 12 opština sa ciljem podizanja svijesti o važnosti i utjecaju održivog upravljanja otpadom. Otkad je sistem odvojenog prikupljanja otpadom zaživio u 2007. godini, edukacija je bila fokusirana na važnost pravilnog odvajanja otpada. Trenutno, fokus edukacije građana je na prevenciji nastanka otpada, edukujući ih kako ponovno upotrijebiti određene proizvode i kako efikasno kompostirati u vlastitom domaćinstvu. 2019. godine je razvijena i mobilna aplikacija putem koje korisnici mogu čitati vijesti o otpadu, postaviti pitanja o upravljanju otpadom, prijaviti nalazišta kabastog otpada, te dobiti uvid u robu dostupnu u Centru za ponovnu upotrebu.
  5. Saradnja sa drugim lokalnim zajednicama – Na primjeru grada Preloga vidljivo je da je jedna od najvažnijih mjera za uspostavu održivog sistema upravljanja otpadom međusobna saradnja svih ključnih aktera u sektoru. U ovom slučaju, to je prvenstveno saradnja PRE-KOM-a sa udruženjem Zelena akcija – prijatelji Zemlje, lokalnim vlastima grada Preloga i drugih 11 lokalnih zajednica. U februaru 2016. godine, svih 12 lokalnih zajednica u kojima je PRE-KOM zadužen za pružanje usluga upravljanja otpadom, steklo je uslove da se pridruži programu „Gradovi sa nula otpada“ (eng. Zero Waste Cities), i na taj način postanu uzoran model organizacije sistema upravljanja otpadom. Dodatno, formirano je i lokalno Vijeće za upravljanje otpadom koje uključuje predstavnika iz svake od lokalnih zajednica, komunalnog preduzeća PRE-KOM te predstavnik Zelene akcije/Zero Waste Europe mreže. Iz ovog primjera vidimo da je bolje rezultate moguće postići ukoliko se lokalne zajednice organizuju u zajedničku mrežu, te pruže podršku jedne drugima.

„Kako smo uspjeli? Prepisivali smo od boljih i prilagođavali. Stalno pratimo moderne trendove u Evropi. Konstantno istražujemo šta se dešava u svijetu upravljanja otpadom, idemo na studijska putovanja i tražimo nova rješenja i ideje“ –  istakao je Siniša Radiković, direktor PRE-KOM-a.

Share this post

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email